### ئاساسلىق يېمەكلىكلەر 

- ** ناڭ ** : شىنجاڭ خەلقىنىڭ ئەنئەنىۋى ئاساسلىق يېمەكلىكى ئۇزۇن تارىخقا ئىگە بولۇپ، قەدىمكى دەۋرلەردە «خۇ تورت» ۋە «ئوچاق تورت» دەپ ئاتالغان. ئۇن ئاساسلىق خام ئەشيا قىلىنىدۇ، كۆپىنچىسى ئېچىتىلغان ئۇن بولۇپ، ئىشقار قويۇپ بەرمەي ئازراق تۇز قوشىدۇ، كۆپىنچىسى يۇمىلاق شەكلىدە بولىدۇ. دىئامېتىرى 40 سانتىمېتىردىن 50 سانتىمېتىرغىچە بولغان چوڭ «ئايمەنك» نان، چاي ئىستاكان ئېغىزىدەك چوڭلۇقتىكى كىچىك «توقاشى» نان، ئوتتۇرىسىدا تۆشۈك بار «گېجىد» نان قاتارلىق كۆپ خىل تۈرلەر بار، شەكلى كۆپ، خام ئەشياسى يەنە كۈنجۈت، پىياز، تۇخۇم، سۈزۈك ماي، سېرىق ماي، سۈت، شېكەر، تۇز قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. 

- ** لا تياۋزى ** : چۆپ دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ شىنجاڭدىكى ئالاھىدە چۆپ. قولدا تارتىلغان چۆپنىڭ چايناش تۈزۈلۈشى چايناپ تۇرىدۇ، مايلىق گۆش، كۈدە، پەمىدۇر، ئاچچىق قورۇما قاتارلىقلارنى ماسلاشتۇرۇپ، كۆكتات بىلەن چۆپنى تەكشى ئارىلاشتۇرغاندا، چۆپ شورپىنى سۈمۈرۈپ، تەمى مول بولۇپ، كاربون سۇ ھەۋەسكارلىرىنىڭ جەننىتى ھېسابلىنىدۇ. 

- **پلاۋ** : *** بولاۋ دەپ ئاتىلىدۇ، خام ئەشياسى گۈرۈچ، قوي گۆشى، سەۋزە، پىياز ۋە سۈزۈك ماي. ئالدى بىلەن قوي گۆشىنى يۇمشاپ چىرىگۈچە پىشۇرۇپ، سەۋزە، پىيازنى كىچىك پارچىلارغا توغراپ خۇش پۇراق بولغۇچە قورۇپ، ئاندىن گۈرۈچ بىلەن بىللە پىشۇرىمىز. تەييارلانغان گۈرۈچ گۈرۈچنىڭ دانچىلىرى ئېنىق، قوي گۆشى يۇمشاق ھەم تەملىك، سەۋزىنىڭ تاتلىقلىقى گۈرۈچكە ئارىلاشقان، پارقىراق ۋە ئالتۇن رەڭ، تاتلىق ۋە تۇزلۇق ئۆز-ئارا گىرەلىشىپ كەتكەن.

### كاۋاپدان تۈرى 

- **كاۋاپ** : *** تىلىدا «كاۋاپ» دەپ ئاتىلىدۇ، ئۇ پۈتۈن مەملىكەتتە ئالقىشقا ئېرىشكەن ئۇششاق-چۈششەك يېمەكلىك. قوي گۆشى بىلەن قوي مېيىنى نېپىز توغراپ، سېمىز بىلەن ئورۇقنى ماسلاشتۇرۇپ ئىنچىكە تۆمۈر تۆشۈككە تېشىپ، ئوچاققا سېلىپ قورۇلىدۇ، بۇ مەزگىلدە ئاچچىق چۆپ، ساپ تۇز ۋە زىرە تالقىنى چېچىپ، بىر نەچچە مىنۇتتىلا پىشىلىدۇ. ئۇنىڭ رەڭگى سېرىق، مايلىق پارقىراق، تەمى ئازراق ئاچچىق، مايلىق ئەمەس، سېسىق ئەمەس، يېڭى ھەم مەززىلىك. شىنجاڭنىڭ كۇقادا يەنە بىر خىل «مىتركاۋف»، يەنى بىر مېتىر ئۇزۇنلۇقتىكى غايەت زور قوي گۆشى كاۋىپى بار. 

- **پۈتۈن كاۋاپ** : شىنجاڭنىڭ داڭلىق تائاملىرى، *** تىلىدا «تۇنۇر كاۋاف» دەپ ئاتىلىدۇ، ئۇنى بېيجىڭ ئۆردەك بىلەن سېلىشتۇرغىلى بولىدۇ. ئادەتتە جيې قويى ياكى بىر ياشتىن تۆۋەن سېمىز قوي خام ئەشيا قىلىنىپ، بويسۇندۇرغاندىن كېيىن تۇياق ۋە ئىچكى ئەزالىرى ئېلىۋېتىلىپ، كۆپ خىل تېتىتقۇلار بىلەن ئۇلانما ھالەتتە ئارىلاشتۇرۇپ قوينىڭ پۈتۈن بەدىنىگە تەكشى سۈركىلىدۇ، تۆمۈر مىخ مىخلانغان ياغاچ كالتەك بىلەن بېشىدىن قۇيرۇقىغىچە تېشىپ، ئالاھىدە ياسالغان نان ئورەككە سېلىپ ئورەك ئېغىزىنى چىڭ يېپىپ پىشۇرۇلىدۇ، تەخمىنەن بىر سائەت ئەتراپىدا پىشىدۇ. قورۇلغان پۈتۈن قوينىڭ سېرىقى ماي بىلەن تولغان، رەڭگى كىشىنى جەلپ قىلىدىغان، پۇرىقى خۇشپۇراق بولۇپ، ئەزىز مېھمانلارنى كۈتۈشتىكى نازۇ-نېمەتلەر. 

- ** نان ئورەكنىڭ گۆشى ** : قوي گۆشىنى تەخمىنەن بىر سائەت مارىن قىلىپ، ئىلمەك بىلەن ئالاھىدە تۆمۈر تاياققا تېپىپ، ئاندىن نان ئورەكنىڭ تېمىغا ئېسىپ، نان ئورەكنىڭ قالغان تېمپېراتۇرىسىدا پىشۇرۇڭ. نان ئورەك گۆشىنىڭ سىرتقى تېرىسى ئالتۇن رەڭلىك چۈرۈك، ئىچكى گۆشى يۇمران ھەم شىرنىلىك بولۇپ، نان ئورەكىنىڭ ئۆزگىچە پىشۇرۇلغان پۇرىقى بار. 

### تاماقلار 

- ** چوڭ تەخسە توخۇ ** : 1980-يىللاردا شىنجاڭدىكى تاشيول بويىدىكى ئاشخانىلاردا بارلىققا كەلگەن جياڭخۇ تائاملىرى، رەڭگى ئوچۇق، خۇشپۇراق ۋە تەمى مول. توخۇ گۆشى، بەرەڭگە، كۆك مۇچ ئاساسلىق يېمەكلىك ماتېرىيالى قىلىنىپ، تاسما ئۈگرىسى ماسلاشتۇرۇلغان. توخۇ يېڭى ھەم يۇمران، بەرەڭگە يۇمشاق ۋە يېپىشقاق، شورپا مول، ئاچچىق ھەم تاتلىق، تاسما ئۈگرىسىنى شورپىغا ئارىلاشتۇرۇڭ، بەك مەززىلىك. 

- ** قارىمۇچ ۋە كۈنجۈت توخۇ ** : يەرلىك توخۇنى تاللاڭ، ئۇنى نېپىز تاياققا پارچىلاپ، سىچۈەن قارىمۇچ، كۈنجۈت قارىمۇچ، قىزىلمۇچ، پىياز ۋە باشقا تېتىتقۇلاردىن ياسالغان قارىمۇچ ۋە كۈنجۈت شەربىتىگە ئارىلاشتۇرۇڭ. ئاچچىق ھەم مەززىلىك خۇشپۇراق ئىچىدە پىيازنىڭ تاتلىقلىقى بار، سوغۇق ياكى ئىسسىق يېيىشكە ماس كېلىدۇ، ياز پەسلىدىكى مايلىقلىقنى پەسەيتىشتىكى ياخشى ياردەمچى. 

- ** نان بولكىسى گۆشى ** : ئالدى بىلەن قوي گۆشىنى يۇمشاق ۋە شورپا قېلىن بولغۇچە پىشۇرۇڭ، ئاندىن ناننى كىچىك پارچىلارغا كېسىپ، قازانغا سېلىپ قوي گۆشى بىلەن قاينىتىپ، نان قوي گۆشى شورپىسىنى تولۇق سۈمۈرۈۋالىدۇ. نان يۇمشاق ھەم مەززىلىك بولۇپ، قوي گۆشىدىمۇ ناننىڭ بۇغداي پۇرىقى بار بولۇپ، گۆش بىلەن چۆپ بىرلەشتۈرۈلگەن مەززىلىك تائاملار ھېسابلىنىدۇ.

### ئۇششاق-چۈششەك يېمەكلىكلەر ۋە تاتلىق يېمەكلىكلەر 

- ** پىشۇرغان بولكا ** : *** تىلىدا «سامۇسا» دەپ ئاتىلىدۇ، سىرتقى تېرىسى چۈرۈك، ئىچى شىرنىلىك. ئۆلۈك خېمىر بىلەن نېپىز پوستىنى ئېقىپ، قوي گۆشى ۋە پىياز قاتارلىق قىيما ماتېرىياللارنى ئوراپ، نان ئورەكچىسىگە سېلىپ پىشۇرۇلىدۇ. يېڭى پىشۇرۇلغان ھوردا پىشۇرۇلغان بولكىلارنىڭ خۇشپۇراق پۇرىقى تولغان بولۇپ، چىشلىسىڭىز، سىرتقى تېرىسى چۈرۈك بولۇپ، ئىچىدىكى قوي گۆشى ۋە پىيازنىڭ پۇرىقى كۈچلۈك بولۇپ، ئۇ ئىنتايىن ئالقىشقا ئېرىشكەن ناشتىلىق تائاملىرى ھېسابلىنىدۇ. 

- ** ھەگگىس ** : ھەگگىس دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ قوينىڭ بېشى، تۇياق، قېنى، جىگەر، يۈرەك، ئۈچەي، قورساق قاتارلىقلارنى ئارىلاشتۇرۇپ پىشۇرۇشتىن ياسالغان. قوينىڭ ئىچكى ئەزالىرى بىر قازانغا توپلانغان بولۇپ، شەكلى، رەڭگى كۆپ، گۆشى سۈپىتى ھەر خىل، تەمى ئاچچىق ھەم ئاچچىق، بېلىق، مايلىق ئەمەس، شورپىسى مەززىلىك، ئېغىزىدا سۇيۇقلۇق ھاسىل قىلىدۇ، ئوزۇقلۇق قىممىتى مول، كىلىماتى سوغۇق بولغان شىمالدا ئىستېمال قىلغاندا سوغۇقتىن ساقلىنالايدۇ. 

- ** مارېن كەمپۈت ( كېسىلگەن تورت ) ** : ياڭاق مېغىزى، بادام، بادام ۋە باشقا قاتتىق پوستلۇق مېۋىلەر ۋە قۇرۇق ئۈزۈم ۋە قىزىل خورما قاتارلىق قۇرۇتۇلغان مېۋىلەردىن ياسالغان، قاينىتىلغان مالتوزا ياكى ھەسەل قوشۇلۇپ بېسىلىدۇ. تەمى يۇمشاق يېپىشقاق، قاتتىق پوستلۇق قاتتىق پوستلۇق قاتتىق پوستلۇق پۇراق قويۇق، تاتلىق، ئەمما مايلىق ئەمەس، لېكىن ئىسسىقلىق مىقدارى بىر قەدەر يۇقىرى بولۇپ، ئېنېرگىيە مول تاتلىق تۈرۈم.